Każdy, kto używa narzędzi dynamometrycznych, wie, że z biegiem czasu mogą one ulec rozkalibrowaniu, co przekłada się na większy lub mniejszy moment obrotowy niż zamierzono. W rezultacie elementy złączne mogą być zbyt słabo lub mocno ze sobą połączone. Nie inaczej jest w przypadku kluczy dynamometrycznych gdzie podczas ich eksploatacji zajdzie w pewnym momencie potrzeba ich ponownej kalibracji.
Co zatem oznacza ponowna kalibracja klucza dynamometrycznego? Jak dbać o klucz dynamometryczny? Po odpowiedzi na te i inne pytania dotyczące kluczy dynamometrycznych zapraszamy do naszego poradnika, w którym przedstawimy tą niezwykle ważną kwestię związaną z narzędziami dynamometrycznymi.
Jak działa klucz dynamometryczny?
Różnica pomiędzy standardowym kluczem, a kluczem dynamometrycznym polega na tym, że ten drugi wskazuje – za pomocą kliknięcia, dźwięku, elektronicznego wyświetlacza lub wskazówki - ile siły przykłada się do jego uchwytu.
Dlaczego jest to tak ważne? Otóż wiele elementów złącznych takich jak nakrętki czy śruby silnika wymagają bardzo dokładnego mocowania. Użycie klucza sprawia, że nakrętki i śruby są odpowiednio dokręcone. Dokładność dokręcania jest szczególnie ważna, ponieważ decydować może o trwałości czy bezpieczeństwie użytkowania danego elementu, na przykład kół. Zazwyczaj dokładność dokręcania wyrażona jest za pomocą niutonometrów (Nm) i według tych wartości powinno używać się klucze dynamometryczne.
Zastosowanie klucza dynamometrycznego
Jeśli planujesz wykonać jakąkolwiek poważniejszą pracę przy silniku lub niektórych elementach układu napędowego, koniecznie potrzebujesz klucza dynamometrycznego. Dzięki niemu unikniesz nadmiernego dokręcania śrub używanych przy samej głowicy silnika, co może spowodować kosztowne uszkodzenia elementów złącznych lub usterce ulec może sama głowica silnika. Specyfikacje momentu obrotowego są tak ważne dla prawidłowej naprawy samochodu, że większość instrukcji serwisowych podaje je wraz z etapami naprawy, a następnie umieszcza je również w tabelach z lokalizacją elementów złącznych. Kolejnym z miejsc, w których kluczem dynamometrycznym wykonuje się główną pracę są serwisy wymiany opon. Klucze dynamometryczne są tam bardzo ważnymi narzędziami, dzięki którym możliwe jest właściwe dokręcenie kół.
Budowa klucza dynamometrycznego
Jednym z najczęściej używanych kluczy dynamometrycznych jest dostępny w większości sklepów, klucz dynamometryczny nastawny, z regulacją mikrometryczną, który to przy dokręceniu do odpowiedniego momentu obrotowego daje charakterystyczne kliknięcie. Konkretne konstrukcje są różne, ale zazwyczaj, gdy regulowany uchwyt narzędzia jest obracany w celu wybrania określonej wartości momentu obrotowego, sprężyna główna jest ściskana, zwiększając tym samym nacisk na mechanizm dynamometryczny. W zależności od tego nacisku, potrzebujemy większego lub mniejszego momentu do wyzwolenia mechanizmu, które objawia się charakterystycznym kliknięciem. Co za tym idzie, wspomniana sprężyna jest jednym najważniejszych elementów jest klucza dynamometrycznego.
Dlaczego jest taka ważna? Otóż jeśli pozostawimy ją ściśniętą na dłuższy czas może się odkształcić lub stracić swoją sprężystość. To z kolei prowadzi do przesunięcia wartości wyzwolenia mechanizmu i konieczna będzie ponowna kalibracji klucza.
Co warto wiedzieć o kalibracji klucza dynamometrycznego?
Posiadanie dobrej jakości niezawodnych narzędzi w swoim warsztacie to podstawa. Dlatego tak ważne jest, żeby były one zawsze sprawne i gotowe do pracy.
W przypadku kluczy dynamometrycznych najważniejszą rzeczą jest ich poprawna kalibracja. Skalibrowane klucze dają gwarancję dokładności ich pracy. Dopuszczalny maksymalny błąd (odchylenie wartości) wynosi 4% (6% dla małych kluczy, poniżej 10Nm). Niektórzy producenci deklarują wyższą dokładność (np. 2 lub 3%). Jeśli to odchyłka będzie większa, to znaczy, że klucz jest rozkalibrowany.
Zgodnie z obowiązującą normą zaleca się kalibrację narzędzia co 5000 cykli (użyć) lub przynajmniej raz w roku. Chociaż według niektórych ekspertów odczyty klucza dynamometrycznego mają tendencję do zmiany już po 2500 cykli. Zależy to też oczywiście od jakości posiadanego klucza. Natomiast wartości deklarowane przez producentów, dla niektórych kluczy może to być nawet 10 tys. kliknięć, możemy uzyskać przy założeniu optymalnych warunków pracy, właściwego użytkowania i przechowywania narzędzia.
Rozkalibrowanie łatwo przyspieszyć poprzez przeciążanie klucza, nieluzowanie mechanizmu, pracę czy przechowywanie w wilgoci lub kurzu. Nawet jeśli narzędzie nie jest często używane, zalecana się kontrolę poprawności wskazań przynajmniej raz w roku, aby zagwarantować dokładne pomiary. Zatem regularna kalibracja przyrządów ma kluczowe znaczenie, ponieważ ich dokładność zmniejsza się z czasem i wraz z użytkowaniem.
Klucz dynamometryczny wymaga regularnej kalibracji, w zależności od częstotliwości, stopnia i rodzaju użytkowania w danym okresie czasu. Większość serwisów przy okazji kalibracji przeprowadza też przegląd i podstawowy serwis klucza (np. przeczyszczenie i smarowanie mechanizmów). Dzięki czemu przestrzeganie zalecanych interwałów i regularna kalibracja kluczy zapewni nie tylko dokładność, ale również pozwoli na ich dłuższą i bezproblemową eksploatację.
Kiedy warto skorzystać z pomocy specjalistów od kalibracji klucza dynamometrycznego?
Na szczęście kontrola narzędzi dynamometrycznych nie musi być uciążliwą ani czasochłonną procedurą. Dysponując odpowiednim testerem możemy samodzielnie dokonać wstępnej weryfikacji takiego narzędzia. W warunkach garażowych możemy też użyć w tym celu adaptera dynamometrycznego.
Takie sprawdzenie należy jednak traktować orientacyjnie. Przede wszystkim taki adapter ma znacznie mniejszą dokładność niż profesjonalne urządzenie pomiarowe. Dodatkowo stanowisko do kalibracji pozwala zniwelować błędy operatora, które w przypadku tradycyjnego, ręcznego klucza dynamometrycznego mogą wynosić kilka lub kilkanaście procent.
Jeśli mamy wątpliwości co do dokładności naszego klucza, warto go wysłać przynajmniej do sprawdzenia do profesjonalnego serwisu kalibracji. Takie sprawdzenie to przeważnie koszt o około połowę mniejszy niż pełna kalibracja.
Kalibracja wymaga zainwestowania nieco większej kwoty, ale jest to usługa bardziej kompleksowa. Przed wszystkim, w razie potrzeby, narzędzie jest regulowane. Przeważnie usługa obejmuje również konserwację lub proste naprawy narzędzia.
Do każdej kalibracji otrzymujemy też certyfikat, który pokazuje szczegółowe wyniki pomiarów i potwierdza spełnienie wymagań normy. Zatem, jeśli zależy nam na dokładności i chcemy mieć pewność, że nasze narzędzie działa jak należy, to warto powierzyć je wykwalifikowanym specjalistom w zakresie kalibracji.
Jak na co dzień dbać o klucz dynamometryczny?
Klucze dynamometryczne są precyzyjnymi narzędziami i należy obchodzić się z nimi z najwyższą ostrożnością. Konserwacja klucza dynamometrycznego wymaga regularnej kontroli pod kątem zużycia, a także bacznego obserwowania potencjalnie wadliwych części. Im częściej używasz klucza, tym szybciej zaczną pojawiać się oznaki zużycia. Jak zatem zadbać o nie na co dzień?
- Grzechotka kluczy powinna być regularnie czyszczona i smarowana.
- Należy pamiętać, aby okresowo sprawdzać dokręcenie śrub w głowicy. Uchwyt nie powinien być luźny i nie powinien zawierać żadnego smaru ani korozji podczas użytkowania.
- Zawsze utrzymuj klucz dynamometryczny w stanie suchym i przechowuj go w odpowiednim etui, aby chronić go przed chemikaliami, brudem i kurzem.
- Przed przechowywaniem wytrzyj klucz czystą szmatką, ponieważ pozostały płyn może z czasem uszkodzić lub skorodować klucz, jeśli pozostanie bez nadzoru.
- Jeśli kiedykolwiek będziesz samodzielnie naprawiać lub rozbierać klucz dynamometryczny, zawsze postępuj zgodnie z dostarczonymi instrukcjami, a jeśli to konieczne, skorzystaj z pomocy kompetentnego technika.
Jeśli zastosujesz się do wszystkich powyższych wskazówek z pewnością Twoje narzędzia będą służyły przez lata. Najważniejsze jest to, aby regularnie o nie dbać i odpowiednio z nich korzystać.
Czytaj także: